BEŁŻEC

Już w XIX wieku w Bełżcu zaczęli osiedlać się Żydzi, zachęceni korzystnym położeniem miejscowości na granicy pomiędzy Galicją, a Królestwem Polskim. W pierwszych latach XX wieku mieszkało tutaj około stu rodzin żydowskich których głównym zajęciem był handel. W wyniku I wojny światowej większość żydowskich mieszkańców opuściła ten teren.

W okresie II wojny światowej Bełżec stał się jednym z centrów zagłady. Już w maju 1940 roku powstał tutaj obóz pracy którego więźniowie budowali linię umocnień granicznych („Linia Otto”). Jako jedni z pierwszych trafili do niego Romowie i Sinti deportowani z terenów G.G. i III Rzeszy. W wyniku ciężkich warunków bytowych oraz głodu, wielu spośród nich zmarło. W kolejnych miesiącach trafiali do niego Żydzi z terenu Generalnego Gubernatorstwa.

Jesienią 1941 roku Niemcy wybudowali w Bełżcu ośrodek eksterminacji ludności żydowskiej, w którym od marca do grudnia 1942 roku wymordowano około 500 tysięcy osób, przede wszystkim Żydów z Polski, ale także obywateli żydowskich z Niemiec, Austrii, Czech i Słowacji. Obóz w Bełżcu powstał jako pierwszy spośród trzech tego typu ośrodków (Bełżec, Sobibór, Treblinka), gdzie wykorzystano stacjonarne komory gazowe do mordowania ludności żydowskiej.

W  2004 roku powstało Muzeum – Miejsce Pamięci w Bełżcu jako oddział Państwowego Muzeum na Majdanku w Lublinie. Koncepcja architektoniczno-rzeźbiarska obejmuje niemal cały obszar byłego obozu zagłady.

Jako rezultat  współpracy Urzędu Gminy w Bełżcu, Ministerstwa Administracji i Cyfryzacji oraz Muzeum – Miejsca Pamięci w Bełżcu w roku 2012 odsłonięto pomnik poświęcony romskim ofiarom obozu pracy z 1940 roku.

Również na terenie Gminy Bełżec znajduje się odsłonięty w 1996 roku pomnik poświęcony ofiarom ataku dokonanego przez oddział UPA w dniu 16.06.1944 roku. Ofiarami  zbrodni popełnionej w miejscowości Zatyle, stało się około 50 polskich pasażerów pociągu relacji Zamość – Lwów.

 

ULANÓW

Żydzi mieszkali w Ulanowie prawdopodobnie od początku lokacji miasta w 1616 roku.  W 1627 roku posiadali już synagogę, natomiast kahał (gminę) założyli najpóźniej w 1749 roku. Od XVII w. do II wojny światowej Żydzi stanowili przeciętnie 40 % mieszkańców miasta. W latach 30. XX w.  społeczność żydowska była liczniejsza – 2200 osób, co stanowiło 56, 5% mieszkańców Ulanowa.

Po wybuchu wojny w 1939 roku do Ulanowa trafili Żydzi z Niska, Rozwadowa i Rudnika nad Sanem, a także z Czechosłowacji i Austrii. Jesienią 1941 roku niemieccy okupanci spalili w Ulanowie synagogę. W dniu 4 października 1942 roku z udziałem gestapo z Janowa Lubelskiego wypędzono w pieszej kolumnie w kierunku Biłgoraja około 2,5 tys. Żydów. Część z nich została po drodze zastrzelona. Większość zginęła w obozie zagłady w Bełżcu. Pozostałych we własnych domach, głównie starców i chorych, Niemcy zabijali na miejscu. W ten sposób zginęło około 70 osób, które pochowano na cmentarzu żydowskim (tzw. kirkucie).

Po wojnie w miejscu synagogi i chederu (szkoły religijnej) wybudowano budynek liceum. Zachował się ogrodzony parkanem cmentarz o powierzchni 1 ha, założony w 1700 roku. Przetrwało na nim około 200 nagrobków (macew), najstarsze z XIX w.

Okładka widokówki Bełżca – wersja elektroniczna

Widokówka Bełżca – wersja elektroniczna

 

Liczba odwiedzin strony